ยาสเตียรอยด์ทำให้เด็กหยุดสูงไหม: ครีม พ่น กิน ต่างกันอย่างไร

ผลของสเตียรอยด์ต่อการเจริญเติบโต ทำไมพ่อแม่จึงกังวล?

ความกังวลเกี่ยวกับผลของสเตียรอยด์ต่อการเจริญเติบโตเป็นหนึ่งในคำถามที่พ่อแม่หยิบยกขึ้นมาบ่อยที่สุดในการดูแลการเจริญเติบโตของเด็ก เนื่องจากโรคที่พบได้บ่อยในวัยเด็ก เช่น หอบหืด ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง และโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ มักได้รับการจัดการด้วยยาในกลุ่มสเตียรอยด์ ความกังวลว่าการใช้ยาระยะยาวจะส่งผลเสียต่อความสูงของลูกหรือไม่จึงเป็นปฏิกิริยาที่เป็นธรรมชาติครับ

สเตียรอยด์เป็นยาที่มีโครงสร้างคล้ายกับฮอร์โมนคอร์ติซอลจากต่อมหมวกไตที่ร่างกายของเราหลั่งออกมาเอง ด้วยฤทธิ์ต้านการอักเสบที่มีประสิทธิภาพสูง ยานี้จึงถูกใช้เป็นสิ่งจำเป็นในการรักษาโรคต่าง ๆ ในเด็ก แต่ตั้งแต่อดีตก็มีความเข้าใจแพร่หลายว่า 'การใช้ระยะยาวอาจขัดขวางการเจริญเติบโต' และเพราะความเข้าใจนี้เป็นความจริงอยู่บางส่วน จึงยิ่งทำให้รู้สึกสับสนมากขึ้นครับ

สิ่งสำคัญคือ สเตียรอยด์ทุกชนิดไม่ได้ส่งผลต่อการเจริญเติบโตในลักษณะเดียวกันทั้งหมด เนื่องจากปริมาณการดูดซึมเข้าสู่ร่างกายและการออกฤทธิ์ทั่วร่างกายแตกต่างกันมากตามช่องทางการให้ยา ขนาดยา และระยะเวลาการใช้ การทำความเข้าใจโดยแยกตามประเภทจึงเป็นหัวใจสำคัญครับ

สเตียรอยด์ชนิดสูดพ่นส่งผลต่อการเจริญเติบโตของความสูงอย่างไร?

สเตียรอยด์ชนิดสูดพ่นที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดในการรักษาโรคหอบหืดและโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ เป็นยาชนิดออกฤทธิ์เฉพาะที่ซึ่งออกฤทธิ์โดยตรงต่อเยื่อบุปอดหรือเยื่อบุโพรงจมูก แม้พ่อแม่หลายท่านจะกังวลเกี่ยวกับผลของสเตียรอยด์ชนิดสูดพ่นต่อการเจริญเติบโตของความสูง แต่หากจะกล่าวถึงบทสรุปก่อน ก็คือปริมาณการดูดซึมเข้าสู่ร่างกายน้อยมากจนผลกระทบต่อการเจริญเติบโตถูกลดให้เหลือน้อยที่สุดครับ

งานวิจัยขนาดใหญ่หลายชิ้นยืนยันว่า สเตียรอยด์ชนิดสูดพ่นที่ใช้ในขนาดที่เหมาะสมไม่ได้ทำให้เกิดความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญต่อความสูงสุดท้ายเมื่อเป็นผู้ใหญ่ของเด็ก ในทางกลับกัน หากควบคุมโรคหอบหืดหรือโรคจมูกอักเสบได้ไม่ดี คุณภาพการนอนหลับจะลดลงและกิจกรรมทางกายจะลดน้อยลง ซึ่งสิ่งเหล่านี้ต่างหากที่อาจกลายเป็นสาเหตุของการเจริญเติบโตที่ไม่ดี พูดอีกอย่างคือ การใช้สเตียรอยด์ชนิดสูดพ่นเพื่อจัดการโรคให้ดีกลับเป็นประโยชน์ต่อการเจริญเติบโตของความสูงที่แข็งแรงของเด็กมากกว่าครับ

อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีที่ใช้ในขนาดสูงมากเป็นเวลานาน อาจปรากฏผลกระทบเล็กน้อยต่ออัตราการเจริญเติบโตได้ ในกรณีเช่นนี้ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะพิจารณาร่วมกันว่าควรปรับขนาดยาหรือไม่ผ่านการติดตามการเจริญเติบโตอย่างสม่ำเสมอครับ

ผลของสเตียรอยด์ชนิดครีมต่อแผ่นการเจริญเติบโต

ในกรณีที่ใช้ครีมสเตียรอยด์เป็นเวลานานเพื่อรักษาผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือผื่นผิวหนังอักเสบ พ่อแม่หลายท่านสงสัยว่าครีมสเตียรอยด์จะส่งผลต่อแผ่นการเจริญเติบโตหรือไม่ ยารูปแบบครีมถูกออกแบบมาให้ออกฤทธิ์เฉพาะที่บนผิวหนัง จึงมีอัตราการดูดซึมเข้าสู่ร่างกายต่ำมาก เมื่อใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีความแรงเหมาะสมตามคำแนะนำของกุมารแพทย์ ทาบริเวณที่กำหนด เป็นระยะเวลาที่กำหนด ก็แทบไม่มีผลกระทบต่อแผ่นการเจริญเติบโตหรือการเจริญเติบโตของความสูงโดยรวมครับ

สถานการณ์ที่ต้องระวังมีสองประการดังนี้ ประการแรก คือกรณีที่ใช้ครีมสเตียรอยด์ที่มีความแรงสูงมากอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายเดือนขึ้นไปบนพื้นที่ผิวหนังบริเวณกว้าง ประการที่สอง คือเมื่อทามากเกินไปบนบริเวณที่เกราะป้องกันผิวเสียหายรุนแรง (เช่น รอยโรคผื่นผิวหนังอักเสบเป็นบริเวณกว้าง) ในกรณีเหล่านี้ อัตราการซึมผ่านผิวหนังจะสูงขึ้น จึงมีความเป็นไปได้ที่สเตียรอยด์ปริมาณเล็กน้อยจะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดครับ

ในทางกลับกัน หากไม่รักษาผื่นภูมิแพ้ผิวหนังที่รุนแรงให้ทันเวลา การนอนหลับไม่เพียงพอจากอาการคัน ความเครียดเรื้อรัง และปัญหาอื่น ๆ จะสะสมจนกลายเป็นภาระต่อการเจริญเติบโตที่หนักหน่วงยิ่งกว่า ดังนั้นการใช้ครีมอย่างถูกต้องเพื่อจัดการโรคผิวหนังให้ดีจึงเป็นสิ่งสำคัญครับ

ผลข้างเคียงของสเตียรอยด์ชนิดรับประทานต่อการเจริญเติบโต — ความแตกต่างระหว่างระยะสั้นและระยะยาว

ปัญหาผลข้างเคียงของสเตียรอยด์ชนิดรับประทานต่อการเจริญเติบโตเป็นส่วนที่พ่อแม่กังวลมากที่สุด เนื่องจากสเตียรอยด์ชนิดรับประทานจะถูกดูดซึมผ่านทางเดินอาหารแล้วเข้าสู่กระแสเลือดเพื่อออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย จึงเป็นความจริงที่ว่ามันอาจมีผลกระทบต่อร่างกายโดยรวมมากกว่าเมื่อเทียบกับรูปแบบสูดพ่นหรือครีมครับ

อย่างไรก็ตาม ระดับความเสี่ยงแตกต่างกันอย่างมากตามระยะเวลาการใช้ ในกรณีที่สั่งจ่ายในขนาดสูงระยะสั้นภายใน 1 สัปดาห์สำหรับอาการแพ้รุนแรง อาการหอบหืดกำเริบเฉียบพลัน หรือระยะเฉียบพลันของโรคอักเสบบางชนิด ส่วนใหญ่จะไม่ส่งผลกระทบถาวรต่อความสูงสุดท้ายของเด็ก เพราะร่างกายมีความสามารถในการฟื้นตัวจากการได้รับยาระยะสั้นครับ

สิ่งที่เป็นปัญหาคือกรณีที่ต้องรับประทานสเตียรอยด์ชนิดรับประทานอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายเดือนขึ้นไปเนื่องจากโรคเรื้อรัง ในกรณีนี้ อัตราการเจริญเติบโตอาจช้าลงหรือส่งผลต่อความสูงสุดท้ายได้ ผ่านกลไกเช่น การกดการหลั่งฮอร์โมนการเจริญเติบโตและการขัดขวางการสะสมแร่ธาตุในกระดูก กุมารแพทย์ตระหนักถึงประเด็นนี้เป็นอย่างดี และจะสั่งจ่ายโดยยึดหลักขนาดยาน้อยที่สุด ระยะเวลาสั้นที่สุด เฉพาะในกรณีที่จำเป็นจริง ๆ เท่านั้น นอกจากนี้ยังพยายามลดผลข้างเคียงด้วยการใช้วิธีให้ยาวันเว้นวัน (alternate-day therapy) หรือการใช้ทางเลือกการรักษาอื่นร่วมด้วยครับ

เปรียบเทียบผลต่อการเจริญเติบโตของสเตียรอยด์แต่ละชนิดในภาพรวม

เมื่อเปรียบเทียบสเตียรอยด์ทั้งสามช่องทาง สามารถสรุปได้ดังนี้ สเตียรอยด์ชนิดสูดพ่นมีปริมาณการดูดซึมเข้าสู่ร่างกายต่ำที่สุด และเมื่อใช้ในขนาดที่เหมาะสม งานวิจัยจำนวนมากยืนยันว่าไม่มีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อความสูงสุดท้าย ครีมสเตียรอยด์เองก็เน้นการออกฤทธิ์เฉพาะที่เป็นหลัก เมื่อใช้ตามคำแนะนำก็แทบไม่มีผลกระทบต่อแผ่นการเจริญเติบโต และประโยชน์จากการควบคุมโรคผิวหนังยิ่งมีมากกว่า ส่วนสเตียรอยด์ชนิดรับประทานเนื่องจากมีการดูดซึมทั่วร่างกาย การใช้ระยะสั้นจึงมีความปลอดภัยโดยทั่วไป แต่เมื่อใช้ระยะยาวมีความเป็นไปได้ที่จะเกิดการชะลอการเจริญเติบโต จึงจำเป็นต้องมีการติดตามอย่างใกล้ชิดจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญครับ

สิ่งที่ต้องจำร่วมกันคือ ปัญหาการนอนหลับผิดปกติ ความเครียดเรื้อรัง และการจำกัดกิจกรรมที่เกิดขึ้นเมื่อปล่อยโรคทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจเป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตมากกว่ายาสเตียรอยด์เสียอีก การพิจารณาชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์และความเสี่ยงของการรักษาอย่างสมดุลเป็นบทบาทของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ และการที่พ่อแม่ลดหรือหยุดยาเองตามอำเภอใจอาจนำไปสู่การกำเริบของโรค จึงต้องระมัดระวังครับ

หากกังวลเรื่องการเจริญเติบโตขณะใช้สเตียรอยด์ ให้รับมือดังนี้

หากลูกกำลังใช้สเตียรอยด์อยู่ ข้อปฏิบัติบางประการต่อไปนี้จะเป็นประโยชน์ ประการแรก จงวัดและบันทึกความสูงและน้ำหนักอย่างแม่นยำในช่วงเวลาเดียวกันทุก 3 ถึง 6 เดือน เพื่อติดตามอัตราการเจริญเติบโต หากอัตราการเจริญเติบโตช้าลงเหลือน้อยกว่า 4 ซม. ต่อปี หรือเปอร์เซ็นไทล์ลดลงอย่างมาก จำเป็นต้องได้รับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ ประการที่สอง สิ่งสำคัญคือการปรับปัจจัยในการดำเนินชีวิตที่ส่งเสริมการเจริญเติบโต เช่น การนอนหลับ โภชนาการ และการออกกำลังกาย ให้เหมาะสมที่สุด การนอนหลับที่เพียงพอ (เด็กวัยเรียน 9 ถึง 11 ชั่วโมง) และการได้รับโปรตีน แคลเซียม และวิตามินดีคุณภาพดี จะช่วยลดทอนผลกระทบจากสเตียรอยด์ได้บางส่วนครับ

ประการที่สาม จงแบ่งปันความกังวลเรื่องการเจริญเติบโตกับแพทย์ผู้ดูแลอย่างตรงไปตรงมา หากเป็นสเตียรอยด์ชนิดสูดพ่น สามารถพิจารณาร่วมกันว่าได้คงขนาดยาไว้ในระดับต่ำสุดที่มีประสิทธิภาพหรือไม่ และหากเป็นสเตียรอยด์ชนิดรับประทาน สามารถพิจารณาร่วมกันว่ามีทางเลือกการรักษาอื่นหรือไม่ ที่คลินิกเฉพาะทางด้านการเจริญเติบโต ท่านสามารถรับความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญด้วยวิธีตรวจสอบสภาพแผ่นการเจริญเติบโตในปัจจุบันและศักยภาพการเจริญเติบโตที่เหลืออยู่เป็นตัวเลข ผ่านการตรวจอายุกระดูกครับ