แผ่นกระดูกปิดตอนอายุเท่าไหร่ ต่างกันระหว่างชายหญิงอย่างไร

แผ่นกระดูกคืออะไร และทำไมถึงสำคัญต่อความสูง

แผ่นกระดูกปิดตอนอายุเท่าไหร่ เป็นคำถามที่ผู้ปกครองหลายท่านอยากรู้ แต่ก่อนจะตอบคำถามนั้น เราต้องเข้าใจก่อนว่า แผ่นกระดูก (Growth Plate) คืออะไร แผ่นกระดูกหรือเรียกทางการแพทย์ว่า Epiphyseal Plate คือเนื้อเยื่อกระดูกอ่อนที่อยู่บริเวณปลายกระดูกยาวของร่างกาย เช่น กระดูกต้นขา กระดูกหน้าแข้ง และกระดูกข้อมือ เซลล์กระดูกอ่อนในบริเวณนี้จะแบ่งตัวและสร้างกระดูกใหม่ขึ้นมาเรื่อยๆ ทำให้กระดูกยาวออก และร่างกายสูงขึ้น

ขณะที่เด็กยังอยู่ในวัยเจริญเติบโต แผ่นกระดูกยังคงมีความยืดหยุ่น แต่เมื่อเข้าสู่วัยรุ่นและฮอร์โมนเพศเพิ่มขึ้นถึงระดับหนึ่ง กระดูกอ่อนส่วนนี้จะค่อยๆ แข็งตัวและเปลี่ยนเป็นกระดูกแท้ กระบวนการนี้เรียกว่า การปิดของแผ่นกระดูก และเมื่อปิดสมบูรณ์แล้ว ความสูงก็จะหยุดเพิ่มขึ้น

แผ่นกระดูกปิดตอนอายุเท่าไหร่ — แตกต่างกันตามเพศอย่างไร

คำตอบของ แผ่นกระดูกปิดตอนอายุเท่าไหร่ ขึ้นอยู่กับเพศเป็นหลัก เนื่องจาก growth plate เด็กชายเด็กหญิง ได้รับอิทธิพลจากฮอร์โมนเพศต่างกัน

เด็กผู้หญิง: เริ่มเข้าสู่วัยแรกรุ่นเฉลี่ยตั้งแต่อายุ 8–10 ปี สัญญาณแรกคือการพัฒนาของหน้าอก หลังจากมีประจำเดือนครั้งแรก อัตราการสูงจะชะลอตัวอย่างชัดเจน และ อายุที่แผ่นกระดูกเจริญเติบโตหยุด ในเด็กผู้หญิงมักอยู่ในช่วงอายุ 14–16 ปี แม้บางรายอาจมีการเติบโตเล็กน้อยต่อไปได้อีก 2–3 ปีหลังมีประจำเดือนครั้งแรก

เด็กผู้ชาย: เข้าสู่วัยแรกรุ่นช้ากว่าเด็กผู้หญิงประมาณ 1–2 ปี สัญญาณแรกคือการขยายของอัณฑะ ช่วงโตเร็วของเด็กผู้ชายจะเกิดในระหว่างอายุ 12–15 ปี และแผ่นกระดูกมักปิดสมบูรณ์เมื่ออายุ 16–18 ปี ทำให้มีช่วงเวลาการเจริญเติบโตยาวนานกว่าและมีโอกาสสูงกว่าในที่สุด

Growth Plate ปิดตามส่วนต่างๆ ของร่างกายในลำดับที่ต่างกัน

ร่างกายของเรามี growth plate อยู่หลายจุด และแต่ละจุดก็มี อายุที่แผ่นกระดูกเจริญเติบโตหยุด ที่ต่างกัน ไม่ได้ปิดพร้อมกันทั้งหมด

• มือและเท้า: บริเวณปลายสุดอย่างนิ้วมือและนิ้วเท้ามักปิดก่อน กระดูกเล็กๆ เหล่านี้แข็งตัวเร็วกว่าส่วนอื่น
• ข้อมือ: แพทย์ใช้ X-ray บริเวณข้อมือในการประเมิน อายุกระดูก (Bone Age) เพราะสะท้อนสถานะการเจริญเติบโตโดยรวมของร่างกายได้ดี ข้อมือปิดก่อนหัวเข่า
• หัวเข่า: แผ่นกระดูกที่กระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้งบริเวณหัวเข่ามีบทบาทสำคัญมากต่อความสูง เมื่อปิดสมบูรณ์ถือว่าการเติบโตใกล้สิ้นสุด
• กระดูกสันหลัง: ปิดช้าที่สุด บางครั้งหลังแผ่นกระดูกที่หัวเข่าปิดแล้ว กระดูกสันหลังอาจยังทำให้สูงขึ้นได้อีก 1–2 ซม.

โดยรวมแล้ว การปิดจะเริ่มจากส่วนปลาย (มือ เท้า) ค่อยๆ เคลื่อนเข้าสู่ส่วนกลางของร่างกาย (สันหลัง)

ฮอร์โมนเพศ: ตัวกำหนดว่า Growth Plate จะปิดเมื่อไหร่

การที่ growth plate เด็กชายเด็กหญิง ปิดในช่วงอายุต่างกันมีสาเหตุหลักมาจากฮอร์โมนเพศ ทั้ง เอสโตรเจน และ เทสโทสเตอโรน ต่างมีบทบาทคู่ขนาน คือ ในช่วงแรกกระตุ้นให้แผ่นกระดูกเติบโต แต่เมื่อระดับฮอร์โมนสูงเกินจุดหนึ่ง กลับสั่งให้แผ่นกระดูกปิดลง

ในเด็กผู้หญิง เอสโตรเจนจะเพิ่มสูงขึ้นเร็วกว่า ทำให้การปิดของ growth plate เร็วกว่าเช่นกัน ส่วนในเด็กผู้ชาย เทสโทสเตอโรนมีฤทธิ์กระตุ้นการเจริญเติบโตนานกว่า ก่อนจะถึงจุดที่กดให้ปิด ดังนั้นผู้ชายจึงมักมีช่วงเวลาการเจริญเติบโตที่ยาวกว่าและส่วนสูงสุดท้ายสูงกว่าโดยเฉลี่ย

ปัจจัยอื่นที่อาจทำให้แผ่นกระดูกปิดเร็วกว่าปกติ ได้แก่ ภาวะเจริญพันธุ์ก่อนวัย โรคอ้วนในเด็ก การรับสารรบกวนฮอร์โมนจากสิ่งแวดล้อม และความเครียดเรื้อรัง ซึ่งล้วนส่งผลต่อ อายุที่แผ่นกระดูกเจริญเติบโตหยุด ก่อนเวลาอันควร

อ่านอายุกระดูกจาก X-ray ได้อย่างไร และทำไมถึงสำคัญ

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการเจริญเติบโตในเด็กใช้การเอ็กซเรย์บริเวณข้อมือซ้ายเพื่อประเมิน อายุกระดูก (Bone Age) ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ว่าแผ่นกระดูกยังเปิดอยู่มากน้อยแค่ไหน หากอายุกระดูกใกล้เคียงอายุจริง ถือว่าปกติ แต่ถ้าอายุกระดูกเร็วกว่าอายุจริงมากกว่า 1–2 ปี อาจหมายความว่า growth plate กำลังจะปิดก่อนเวลา

ข้อมูลจากการอ่านอายุกระดูกช่วยให้ผู้เชี่ยวชาญสามารถ:

• ประเมินส่วนสูงที่คาดว่าจะสูงสุดในอนาคต (Predicted Adult Height)
• ระบุว่าเด็กยังอยู่ในช่วงที่สามารถช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตได้หรือไม่
• วางแผนการดูแลสุขภาพที่เหมาะสมกับสถานะการเจริญเติบโตของเด็กแต่ละคน

การตรวจอายุกระดูกเป็นขั้นตอนง่ายๆ ที่ไม่เจ็บปวด และให้ข้อมูลสำคัญมากสำหรับการดูแลการเจริญเติบโตของเด็กอย่างตรงจุด

ช่วงเวลาทอง: ก่อนที่แผ่นกระดูกจะปิด ยังทำอะไรได้บ้าง

ทราบแล้วว่า แผ่นกระดูกปิดตอนอายุเท่าไหร่ แต่ข่าวดีคือยังมีช่วงเวลาที่สามารถช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตได้อย่างมีนัยสำคัญ ตราบใดที่ growth plate ยังเปิดอยู่ สิ่งที่สนับสนุนการเจริญเติบโตในช่วงนี้ได้แก่:

• โภชนาการที่สมดุล: โปรตีนคุณภาพสูง แคลเซียม วิตามิน D และสังกะสีเป็นสารอาหารที่กระดูกต้องการ
• การนอนหลับลึกอย่างสม่ำเสมอ: โกรทฮอร์โมนส่วนใหญ่ถูกหลั่งในระหว่างการนอนหลับลึก การนอนก่อน 4 ทุ่มและนอนหลับต่อเนื่องจึงสำคัญมาก
• การออกกำลังกายที่กระตุ้น growth plate: กิจกรรมที่มีแรงกระแทกเบาๆ เช่น กระโดดเชือก บาสเกตบอล หรือว่ายน้ำ ช่วยกระตุ้นการสร้างกระดูกใหม่
• การหลีกเลี่ยงความเครียดเรื้อรัง: คอร์ติซอลซึ่งเป็นฮอร์โมนความเครียดสามารถยับยั้งการหลั่งโกรทฮอร์โมนได้

หากสงสัยว่าลูกมีการเจริญเติบโตผิดปกติ การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการเจริญเติบโตในเด็กจะช่วยให้ได้รับการประเมินที่ถูกต้องและวางแผนดูแลได้อย่างเหมาะสมกับสภาพของเด็กแต่ละคน